کاروان شعر و موسیقی - ادبی

محســـن — Fri, 24 Feb 2012 16:39:14 GMT

ماه من!

نماز آیات می خوانم

وقتی گرفته ای!!!

زبان و ادبیات کردی

محســـن — Sun, 22 Jan 2012 19:15:19 GMT

ادبیات کرد را می‌توان به چهار بخش جداگانه تقسیم کرد. بخش نخست ادبیات فولکلوریک کردی : یعنی آنچه تا به امروز ادبیات و زبان کردی را حفظ کرده وآن را سرپا نگه‌داشته است. این بخش از ادبیات را سینه به سینه از پدران وپیشینیان خود نقل کرده‌اند و به آوازحزین و با آهنگ خاصی گاه بی سازوگاه با نوای نی می‌خوانند.ادبیات فولکلوریک به صورت نثر یا شعر هجایی غیرعروضی است و آنها را «بیت» یا «چریکه»می‌نامند، می‌توانیم بگوئیم که نثربیشتر از نظم در آثار ملت کرد خود را نشان داده است. وقتی که صحبت از نثرمی‌کنیم منظور همان نثری است که در قالب«بیت» و« چیرۆک »و راز ونیازهای که از زمانهای دور نقل شده‌اند و از نسلی به نسل دیگر رسیده‌اند.

« چیرۆک » در مورد حوادث روز بحث می‌کند. «چیروک»‌هاییکه امروز نوشته‌ می‌شوند جدا از «چیرۆک»هایی است که در گذشته گفته شده‌اند. «چیرۆک» هایگذشته صحبت از پهلوانی و طلسم و جادو و... است که این نوع « چیرۆک»ها کمتر به مسائل روز مردم و درگیر آن با مسائلی که عادی هستند اشاره دارد و تنها در محافل که شیوه‌ی نقالی داشته‌اند به کاربرده می‌شد .

«چیرۆک» یا «بیت»های قدیمی که بر سر زبانها بودند مکتوب شدهاند و شروع به چاپ کردن آنها شده است و یکی از این «بیت»های قدیمی که در این‌جا می‌توان به آن اشاره کرد «بیت» «بالی و بارام- Bale w baram»[است که در این نوع «بیت» هم عبارات و هم بعضی از کلمه‌های به‌کار رفته در آن قدیمی هستند که دلیل آن را می‌توان در این دانست که «بیت»هایی که در آن زمان به چاپ می‌رسیدند از زبان خود مردم بدوی (درس نخوانده) و ساده نوشته می‌شد و بدون هیچ‌گونه ویرایش به چاپمی‌رسیدند.

نویسندگان و یا بهتر بگوئیم سرایندگان این‌گونه «چیرۆک»یا«بیت»ها ناشناخته‌اند و فقط راویانی بودند

و هنوز نیز هستند که آنها را از بر می‌خواندند. عمر این بخش از ادبیات کردی به سبب مدون نبودن «بیت» یا «چیرۆک»ها و ناشناخته ماندن سرایندگان معلوم نیست و برای جمع‌آوری و تدوین این بیت‌ها جمعی از علاقمندان به ادبیات فولکلوریک کردی اعم از خارجی و یا داخلی تلاش‌هایی کرده و زحماتی کشیده‌اند از آن جمله می‌توان به اوسکارمان (mann Oskar)مستشرق آلمانی که زبان کردی را در ایران آموخت و به کار جمع‌آوری ادبیات پرداخت، اشاره کرد. این خاورشناس دلسوز در حدود (سالهای 1906-1907)میلادی به عراق و سپس به ایران سفر کرد و چندی در میان ایلات بختیاری لر و کرد بسر برد و دربارة لهجه‌های مختلف این اقوام به تحقیق و تعمق پرداخت. هنگام بازگشت به آلمان هرآنچه را جمع‌آوری کرده بود تحت عنوان (تحفه‌ی مظفریه) به چاپ رسانید که همین مکریانی نیز آن را به زبان کردی (سورانی) برگردانده است. و دیگری روژه لسکو (Roger Lescot) خاورشناس فرانسوی، عضو افسران لژیون دونور که در سال 1917 میلادی متولد شد و تحصیلات و مطالعاتش را در مدرسه شرق‌شناسی به پایان رسانده و تخصصش را در بخش کردولوژی شهر و دمشق به پایان رسانیده است که از مهمترین آثار آن می‌توان به افسافه (مم آلان‌پادشاه کردها) اشاره کرد. و در این میان می‌توان از مطالعات و تحقیقات مدون دیگر از خاورشناسان روسی نیز تقدیر و یاد کرد.

بخش دوم اشعار عروضی زبان کردی که تقریباً مشابه اشعار زبان‌های فارسی و عربی سروده شده‌اند و اغلب نیز در سبک‌ هندی و کمتر عراقی هستند، این بخش از ادبیات کردی سابقه‌ای نزدیک به سه قرن دارد و بزرگ‌ترین نمایندگان آن گویندگان و غزل سرایانی چون احمد خانی،ملای جزیری، فقی طیران , نالی، سالم، وفایی، هیمن، هژار و... هستند. که در کارهای خود توجه به مسایل انسانی، ملی، طبیعت و مذهب و... را سرلوحه کار خود قرار داده‌اند.

در این‌جا باید توجه داشت که ادبیات کلاسیک کردی، خاصه شعرعروضی در زمینه عرفان نیز بسیار پیشرفته است و «مم‌ و زین» احمد خانی نمونه کامل این پیشرفت است. مثنوی مولوی تاوه‌گوزی، ملاعبدالرحیم متخلص به معدومی در این زمینه بسیار قابل توجه است.

بخش سوم شعر معاصر (منظور شعر بی‌قافیه و ردیف است) که رونق و شکوهی بسیار بیشتر از شعر معاصر در

زبان فارسی یافته و در جوامع کرد زبان با استقبال بیشتری مواجه بوده است. دلیل این امر را باید در غنای ادبیات و اشعار کلاسیک زبان فارسی دانست که به شعر معاصر چندان میدان خودنمایی نمی‌دهد و خورشید‌های درخشانی چون حافظ و سعدی و مولانا نمی‌گذارند تا ستارگان دیگر نور و جدایی داشته‌باشند،در زبان و ادبیات کرد،برعکس چون چنان سابقه درخشانی وجود ندارد،شعر نو بی‌رقیب بوده و بیشتر جا باز کرده است و به دلهای هنرپژوهان و شعردوستان نشسته است. دلیل دیگر رونق شعر امروزی یا معاصر در زبان کردی عدم تناسب اصول عروض و قافیه در زبان غیرسامی کردی است، کردی زبانی است هجایی و سازگاری بیشتر با شعر آزاد دارد و آهنگ‌های عروضی و سجع و قافیه که از زبان عربی به عاریت گرفته شده‌اند زبان کردی را دچار تصنع و تکلف می‌کنند.

خلاصه این که شعر معاصر کردی در فاصله بین جنگ‌های اول جهانی و دوم پا به عرصه ظهور گذاشت. عبدالله گوران (1904–1962) میلادی و نوری شیخ صالح (1898– 1958م) دو شاعر بزرگ این دوره‌اند که ادبیات کردی را متحول ساختند. هر دو به زبان‌های عربی،ترکی و فارسی تسلط داشتند و با آثار شعرای کلاسیک کشورهای همسایه به خوبی آشنا بودند. به‌ویژه گوران که برخی از آثار ادبی عربی، ترکی و فارسی را به کردی برگردانده و با رمانتیسم ادبیات ترکی و انگلیسی آشنا بود. گوران زبان شعر کلاسیک شاعرانی چون نالی، سالم و کردی را کنار گذاشت و به زبان معمول و روان مردم شهر سرود و از شاعرانی چون مولوی (1806–1882) و بیسارانی (1641– 1702) متأثر شد و به اوزان شعر عامیانه گرایش پیدا کرد.

شعر گوران چه از نظر قالب و چه از نظر محتوا، با آثار شاعران پیشین متفاوت است. او بیشتر به مسایل انسانی و ملی توجه دارد و محتوای آثارش به زیبایی‌های غنایی و تغزلی آمیخته است. گوران در شعر کردی همانند نیما در شعر فارسی و نازک الملایکه در شعر معاصر عرب، بدعت‌گذار است.

اگر منتقدین معاصر از زبان نیما خرده می‌گیرند منتقدین ادبیات کردی، زبان گوران را به خاطر رسا بودنش ستایش می‌کنند، در این جا به نمونه‌ای از شعر گوران که خود را به پاییز تشبیه کرده و آن را در قالب شعر معاصر بیان کرده اشاره می‌کنیم.

پاییز!

پاییز! پاییز!

بووکی پرچ زه‌رد،

من مات، تۆ زیز:

هه‌ر دوو هاو ده‌رد!

من فرمێسکم، تۆ بارانت،

من هه‌ناسه‌م، تۆ بای ساردت،

من خه‌م، تۆ هه‌وری گریانت

دوایی نایه‌: دادم، دادت،

پاییز! پاییز!

در مورد شعر معاصر می‌توان به دو تن از شاعران بزرگ عصر حاضر در این زمینه صحبت کرد که یکی شیرکو بی‌کس است که در سال 1940م در شهر سلیمانیه (کردستان عراق) چشم به جهان گشود و اولین مجموعه شعری وی تحت عنوان «مهتاب شعر» در سال 1967م به چاپ رسانیده است. بی‌کس را می‌توان اولین کسی دانست که ادبیات کرد را به شهرت جهانی در این بخش رسانده است.

پس از مرگ گوران (1962م) در شعر معاصر کردی، بحرانی به‌وجود آمد که چند سالی به درازا کشید. در این سال‌ها جامعه‌کرد دچار دگرگونی بسیار شده و شاعران کرد نیز از این دگرگونی‌ها جدا نبودند. این امر باعث شد تا دیدگاه شاعران کرد به افق‌های تازه ادبی و فرهنگی باز شود و با جریان‌های نو در ادبیات جهان آشنا شوند. این آشنایی گروهی از شاعران را گرد هم آورد تا در سال 1970م (1349هـ.ش) بیانیة یازدهم مارس را منتشر کنند که همین بیانیه تحول بزرگی در ادبیات کردی به وجود آورد که بی‌کس به همراه چند شاعر دیگر این بیانیه را منتشر کردند. این بیانیه به دوران ادبیات دیدگاهها (روانگه) معروف است. که در این جا اشاره‌ای کوچک به دو نمونه شعر کوتاه شاعر بزرگ داریم.

که برف را مهمان کردی

مگذار گرمش شود

نکند که خانه‌ات را آب ببرد

*****

من هرگز نمی‌گذارم «قناعت»

به ابر شعرم نفوذ کند

برای اینکه اگر هزار بار هم ببارم

باز فکر می‌کنم

که یک بار باریده‌ام.

و شاعر دیگری که در این زمینه (شعر معاصر) دستی توانمند و قلمی پرشکوه دارند عبدالله پشیو می‌باشند که ایشان در سال 1945م در روستای بهکرا(بیرکوت) از توابع اربیل دیده به جهان گشودند. وی درجه دکتری خود را در رشته زبان و ادبیات کردی از دانشگاه مسکو دریافت کرده است و نخستین شعر وی در سال 1963 سروده و نخستین مجموعه اشعار وی در سال 1967م چاپ شده‌اند پس از آن 8 مجموعه شعری دیگر نیز از وی به چاپ رسیده است که آخرین آنها (به سوی غروب) است که در سال 2001م در سوئد منتشر کرده است. از آثار دیگر این شاعر می‌توان به (دوازده‌گانه‌ای برای کودکان)، (شبی نیست که خوابتان را نبینم)،(شب نامه)،(شاعری تشنه) و (بت شکسته) اشاره کرد.

در بخش آخر و چهارم طبقه‌بندی ادبیات کردی می‌توان به رمان و داستان نویسی اشاره کرد. که جدیدترین بخش ادبیات کردی است و 60، 70 سالی بیشتر از عمر آن نمی‌گذرد. و افرادی که در این بخش از ادبیات کار می‌کنند سعی دارند که مسایل و مشکلات مطرح شده روز و یا عصر خویش را در قالب داستانهای واقعی و تخیلی در ذهن مخاطب خود بوجود آورند.که در اینجا جا دارد به معرفی چند رمان نویس مشهور در این دوره بپردازیم.

اولین رمان نویس برجسته که می توان نام برد ((ابراهیم احمد)) می باشد یکی دیگر از رمان نویسهای دیگر در این دوره ((بختیار علی)) می باشد که در سال 1960م در شهر سلیمانیه متولد شدند. نخستین رمان وی (مه رگی تاقانه ی دووهم) می باشد . رمانهای دیگری که از وی به چاپ رسیده اند غروب پروانه – واپسین انار دنیا و... می باشند و آخرین رمان وی نیزرمان (شهر موسیقیدانان سفید) می باشد که در ده هزار جلد به چاپ رسید که بسیاری از منتقدان ادبی معتقدند که اگر این رمان به غیر از زبان کردی به هر زبان بزرگ دیگر دنیا نوشته می شد امروز رکورد پر فروش ترین کتاب تاریخ را میشکست.

رمان نویس دیگردر این دوره دکتر (حسین عارف) میباشد که ایشان نیز نیز در سال 1936م در شهر سلیمانیه به دنیا آمدند. اولین داستان خود را با نام (گورستان) به چاپ رسانید. ازدیگر آثار وی می توان به (شهر-رمان) (لانه-رمان) (گله گرگ-مجموعه داستان) (کلافه یهک ژانی تووڕه– مجموعه داستان ) اشاره کرد.

از نویسندههای صاحب اثر دیگر در این دوره (شیرزاد حسن) می باشد که در سال (1951-1952)م در شهر اربیل به دنیا آمد که در رشتهی زبان و ادبیات انگلیسی دانشگاه بغداد فارغ التحصیل شده است و مهمترین آثار وی دو رمان به نام های (دشت آهو های کشته شده) ( ته می سه ر خه رهند) و سه نوول(Novel) به نام های (حیاط و سگ های پدرم) (خواب عنکبوتها) (ژنێکی منگن) می باشد.

البته نویسندههای بسیار دیگری نیز در این دوره فعالیت داشته اند که مهمترین آنها می توان به ((فرهاد پیر بال – کاویس سووره – عطا نهایی – همزه توف - فتاح امیری)) و... اشاره کرد.

شعری از عبدالجبار کاکایی شاعر ایلامی

محســـن — Sat, 24 Dec 2011 16:16:24 GMT

بمون ولی به خاطر غرور خسته ام برو

برو ولی به خاطر دل شکسته ام بمون

به موندن تو عاشقم به رفتن تو مبتلا

شکسته ام ولی برو ، بریده ام ولی بیا

چه گیج حرف می زنم ، چه ساده درد می کشم

اسیر قهر و آشتی میون آب و آتشم

چه عاشقانه زیستم چه بی صدا گریستم

چه ساده با تو هستم و چه ساده بی تو نیستم

تو را نفس کشیدم و به گریه با تو ساختم

چه دیر عاشقت شدم چه دیرتر شناختم

تو با منی و بی توأم ببین چه گریه آوره

سکوت کن سکوت کن سکوت حرف آخره

ببین چه سرد و بی صدا ببین چه صاف و ساده ام

گلی که دوست داشتم به دست باد داده ام

بمون که بی تو زندگی تقاص اشتباهمه

عذاب دوست داشتن تلافی گناهمه

گذشت عمر

محســـن — Fri, 30 Sep 2011 12:24:37 GMT

گذشت عمر و به دل عشوه میخریم هنوز.....

از تو بگذشتـــم و بگذاشتـمت با دگــــران
رفتـم از کوی تـــو لیکن عقب ســر نگـران
ما گذشتیم و گذشت آنچه تو با ما کردی
تـو بمـــــان و دگران، وای به حـال دگـــران

هبوط بی‌دلیل....

محســـن — Mon, 25 Jul 2011 18:00:41 GMT

خسته‌ام از این کویر، این کویر کور و پیر
این هبوط بی‌دلیل، این سقوط ناگزیر

●
آسمان بی‌هدف، بادهای بی‌طرف
ابرهای سربه‌راه، بیدهای سر به زیر

●
ای نظاره شگفت، ای نگاه ناگهان!
ای هماره در نظر، ای هنوز بی‌نظیر!

●
آیه آیه‌ات صریح، سوره سوره‌ات فصیح!
مثل خطی از هبوط، مثل سطری از کویر

●
مثل شعر ناگهان، مثل گریه بی امان
مثل لحظه‌های وحی؛ اجتناب ناپذیر

●
ای مسافر غریب در دیار خویشتن
با تو آشنا شدم، با تو در همین مسیر!

●
از کویر سوت و کور، تا مرا صدا زدی
دیدمت ولی چه دور! دیدمت ولی چه دیر!

●
این تویی در آن طرف، پشت میله ها رها
این منم در این طرف، پشت میله ها اسیر

●
دست خسته مرا، همچو کودکی بگیر
با خودت مرا ببر، خسته‌ام از این کویر!

قیصر شعر ایران

برو ای دوست

محســـن — Sun, 20 Mar 2011 11:34:56 GMT

برو ای دوست ، برو !

برو ای دختر پالان محبت بر دوش !

دیده بر دیده ی من ، مفکن و نازم مفروش ..

من دگر سیرم ... سیر .. !

بخدا سیرم از این عشق دو پهلوی تو پست !

تف بر آن دامن پستی که ترا پروردست !

کم بگو ، جاه تو کو ؟ مال تو کو ؟ برده ی زر !

کهنه رقاصه ی وحشی صفت ، زنگی خر !

گر طلا نیست مرا ، تخم طلا ! ... مردم من !

زاده ی رنجم و پرورده ی دامان شرف

آتش سینه ی صد ها تن دلسردم من !

دل من چون دل تو صحنه ی دلقکها نیست !

دیده ام مسخره ی خنده ی چشمکها نیست !

دل من مأمن صد شور و بسی فریاد است!

ضربانش ، جرس قافله ی زنده دلان

طپش طبل ستم کوب ، ستم کوفتگان

ساعت ، پایان شب بیداد است!

دل من ، ای زن بدبخت هوس پرور ، پست !

شعله ی آتش شکن است !

حیف از این قلب ، از این قبر طرب پرور درد

که به فرمان تو ، تسلیم تو جانی کردم

حیف از آن که با سوز شراری ، جانسوز

پایمال هوس هرزه و آنی کردم

در عوض با من شوریده ، چه کردی ؟ نا مرد ! { نا زن ! }

دل بمن دادی ؟ نیست ؟

صحبت از دل مکن ، این لانه ی شهوت ، دل نیست !

دل سپردن اگر اینست ! که این مشکل نیست !

هان ! بگیر ، این دلت : از سینه فکندیم بدر !

ببرش دور ببر

ببرش تحفه ز بهر پدرت ، گرگ پدر !

شعری از زنده یاد قیصر امین پور

محســـن — Thu, 10 Feb 2011 13:25:40 GMT

پیش از اینها فکر می کردم خدا

خانه ای دارد کنار ابرها

مثل قصر پادشاه قصه ها

خشتی از الماس خشتی از طلا

پایه های برجش از عاج و بلور

بر سر تختی نشسته با غرور <---- به ادامه مطلب مراجعه نمایید

ماه برق کوچکی از تاج او

هر ستاره، پولکی از تاج او

اطلس پیراهن او، آسمان

نقش روی دامن او، کهکشان

رعد وبرق شب، طنین خنده اش

سیل و طوفان، نعره توفنده اش

دکمه ی پیراهن او، آفتاب

برق تیغ خنجر او ماهتاب

هیچ کس از جای او آگاه نیست

هیچ کس را در حضورش راه نیست

پیش از اینها خاطرم دلگیر بود

از خدا در ذهنم این تصویر بود

آن خدا بی رحم بود و خشمگین

خانه اش در آسمان، دور از زمین

بود، اما در میان ما نبود

مهربان و ساده و زیبا نبود

در دل او دوستی جایی نداشت

مهربانی هیچ معنایی نداشت

هر چه می پرسیدم، از خود، از خدا

از زمین، از آسمان، از ابرها

زود می گفتند: این کار خداست

پرس وجو از کار او کاری خطاست

هرچه می پرسی، جوابش آتش است

آب اگر خوردی، عذابش آتش است

تا ببندی چشم، کورت می کند

تا شدی نزدیک، دورت می کند

کج گشودی دست، سنگت می کند

کج نهادی پای، لنگت می کند

با همین قصه، دلم مشغول بود

خوابهایم، خواب دیو و غول بود

خواب می دیدم که غرق آتشم

در دهان اژدهای سرکشم

در دهان اژدهای خشمگین

بر سرم باران گرز آتشین

محو می شد نعره هایم، بی صدا

در طنین خنده ی خشم خدا ...

نیت من، در نماز و در دعا

ترس بود و وحشت از خشم خدا

هر چه می کردم، همه از ترس بود

مثل از بر کردن یک درس بود

مثل تمرین حساب و هندسه

مثل تنبیه مدیر مدرسه

تلخ، مثل خنده ای بی حوصله

سخت، مثل حل صدها مسئله

مثل تکلیف ریاضی سخت بود

مثل صرف فعل ماضی سخت بود

تا که یک شب دست در دست پدر

راه افتادم به قصد یک سفر

در میان راه، در یک روستا

خانه ای دیدم، خوب و آشنا

زود پرسیدم: پدر، اینجا کجاست؟

گفت، اینجا خانه ی خوب خداست!

گفت: اینجا می شود یک لحظه ماند

گوشه ای خلوت، نمازی ساده خواند

با وضویی، دست و رویی تازه کرد

با دل خود، گفتگویی تازه کرد

گفتمش، پس آن خدای خشمگین

خانه اش اینجاست؟ اینجا، در زمین؟

گفت : آری، خانه او بی ریاست

فرشهایش از گلیم و بوریاست

مهربان و ساده و بی کینه است

مثل نوری در دل آیینه است

عادت او نیست خشم و دشمنی

نام او نور و نشانش روشنی

خشم، نامی از نشانی های اوست

حالتی از مهربانی های اوست

قهر او از آشتی، شیرین تر است

مثل قهر مهربان مادر است

دوستی را دوست، معنی می دهد

قهر هم با دوست معنی می دهد

هیچ کس با دشمن خود، قهر نیست

قهری او هم نشان دوستی است...

تازه فهمیدم خدایم، این خداست

این خدای مهربان و آشناست

دوستی، از من به من نزدیک تر

از رگ گردن به من نزدیک تر

آن خدای پیش از این را باد برد

نام او را هم دلم از یاد برد

آن خدا مثل خیال و خواب بود

چون حبابی، نقش روی آب بود

می توانم بعد از این، با این خدا

دوست باشم، دوست، پاک و بی ریا

می توان با این خدا پرواز کرد

سفره ی دل را برایش باز کرد

می توان درباره ی گل حرف زد

صاف و ساده، مثل بلبل حرف زد

چکه چکه مثل باران راز گفت

با دو قطره، صد هزاران راز گفت

می توان با او صمیمی حرف زد

مثل یاران قدیمی حرف زد

می توان تصنیفی از پرواز خواند

با الفبای سکوت آواز خواند

می توان مثل علفها حرف زد

با زبانی بی الفبا حرف زد

می توان درباره ی هر چیز گفت

می توان شعری خیال انگیز گفت

مثل این شعر روان و آشنا:

پیش از اینها فکر می کردم خدا...

دندان من!!!

محســـن — Fri, 4 Feb 2011 18:36:31 GMT

مانند دهان سنگی یک مرده

انگار هزار سال خوابش برده

دندان من اعصاب ندارد دیگر

از فرط گرسنگی خودش را خورده

شعری از شاعر ایلامی استاد صفربیگی